ვერტმფრენი მანქანის ნაცვლად: სად შეიძლება ჩაფრენა საქართველოში და რა ღირს

სოფელი ომალო თუშეთში თბილისიდან 150 კილომეტრშია. გზა იქამდე მიდის აბანოს უღელტეხილზე, 2850 მეტრის სიმაღლეზე, ექვს-რვა საათს იკავებს და მხოლოდ ზაფხულში მუშაობს: შემოდგომიდან მაისამდე უღელტეხილი თოვლითაა დაკეტილი. ვერტმფრენი ომალომდე საათზე ნაკლებში აღწევს, და წელიწადის დრო მას ხელს არ უშლის.

ერთი შეხედვით, ასეთი სხვაობის დროს ყველა უნდა დაფრინავდეს. მაგრამ ვერტმფრენს საქართველოში იშვიათად უკვეთავენ, და მიზეზები მარტივია. ამ სტატიაში დაწვრილებით მოგიყვებით, სად აღწევს რეალურად ვერტმფრენი საქართველოში, რა ღირს ბორტი, სად შეუძლია დაჯდომა და რა უშლის ხელს ფრენის შედგომას.

კომერციული ფრენები: ვინ ასრულებს, რას ყიდიან, რაზე დაფრინავენ

ყველა კომერციული ფრენა საქართველოში თბილისის ბაზიდან იწყება: იქიდან ბორტი ფრინავს და იქვე ბრუნდება. მიფრინავენ ყაზბეგამდე, თუშეთამდე, სვანეთამდე, ხევსურეთამდე და ბათუმამდე.

საქართველოს საჰაერო კოდექსით მგზავრების ფულით გადაყვანისთვის ორი დოკუმენტია საჭირო — ექსპლუატანტის სერტიფიკატი და საჰაერო გადაყვანა-გადაზიდვის მოწმობა. ორივეს გასცემს სამოქალაქო ავიაციის სააგენტო, სერტიფიკატის გარეშე ფრენა კი აკრძალულია. ექსპლუატანტის სერტიფიკატი საქართველოში ცამეტ კომპანიას აქვს, მაგრამ თითქმის ყველა მათგანი თვითმფრინავებით დაფრინავს და სერტიფიკატი საკუთარი რეისებისთვის სჭირდებათ. ვერტმფრენების პარკი მხოლოდ ოთხს აქვს: TCA, Aero Expedition, Aviacopter და Aviaservice. მგზავრებს პირველი ორი გადაჰყავს, დანარჩენები სანიტარიული ავიაციითაა დაკავებული. სულ საქართველოს სამოქალაქო რეესტრში თორმეტი ვერტმფრენია.

კომპანიები, რომლებიც ვერტმფრენით ექსკურსიებსა და ტრანსფერებს ყიდიან, მაგრამ ექსპლუატანტთა რეესტრში არ არიან, შუამავლებად მუშაობენ: ისინი იღებენ განაცხადს, ბორტს კი სერტიფიცირებულ ოპერატორთან ქირაობენ. ეს ჩვეულებრივი სქემაა. მთავარია ერთი: ფრენაზე პასუხს სერტიფიცირებული ავიაკომპანია აგებს და არა ის, ვინც ფული აიღო.

შეკვეთა ოთხი სახის ფრენაზე შეიძლება. პირველი — ტრანსფერი მთაში: ომალო, სტეფანწმინდა, მესტია, შატილი. მეორე — მიმოხილვითი წრე თბილისსა და მცხეთაზე, ყველაზე მოკლე და იაფი ვარიანტი. მესამე — ინდივიდუალური მარშრუტი, რომელსაც საფრენ საათებში ითვლიან. მეოთხე — ჰელი-სკი: მოთხილამურეებს ვერტმფრენით აჰყავთ ფერდობზე, სადაც საბაგირო არ არის, და ისინი ხელუხლებელ თოვლზე ეშვებიან. ასეთ ფრენებზე სააგენტოს ცალკე ნებართვა სჭირდება. ფრენა ნებადართულია მხოლოდ დღისით და მხოლოდ კარგ ამინდში, როცა მიწა და ორიენტირები კაბინიდან ჩანს. მეთაურს მოეთხოვება სულ მცირე ათასი საათი, გატარებული სწორედ ეკიპაჟის მეთაურად, და ჰაერიდან დასაჯდომი მოედნის შერჩევის დაშვება.

კომერციულ ფრენებში ორ მოდელს იყენებენ. პირველი — Airbus H125, იგივე AS350 B3: ერთი ძრავა, ხუთი მგზავრი, სიჩქარე დაახლოებით 250 კილომეტრი საათში. სწორედ ასეთი ვერტმფრენით 2005 წლის მაისში ევერესტის მწვერვალზე დაჯდნენ, და ეს დღემდე ყველაზე მაღალი წერტილია, სადაც ვერტმფრენი დამჯდარა. მეორე — Agusta A109: ორი ძრავა, ექვსი მგზავრი და ორკაციანი ეკიპაჟი. ის უფრო ძვირია, სამაგიეროდ მეორე ძრავა შეზღუდვების ნაწილს ხსნის. თუ ერთადერთი ძრავა გაითიშა, ვერტმფრენი იძულებულია დაუყოვნებლივ დაჯდეს, ამიტომ ერთძრავიან ბორტებს ღამის ფრენა ეკრძალებათ. A109-ს ერთი ძრავის მწყობრიდან გამოსვლისას მეორე რჩება, და მზის ჩასვლის შემდეგაც შეუძლია ფრენა.

Airbus H125 — ყველაზე გავრცელებული მოდელი საქართველოში; სურათზე აშშ-ის გეოლოგიური სამსახურის ბორტია. ფოტო: USGS, საზოგადოებრივი საკუთრება

სად შეიძლება ჩაფრენა და რამდენ ხანს იკავებს

TCA და Aero Expedition, ორი კომპანია მგზავრების გადაყვანის უფლებით, თბილისიდან შვიდ ადგილას დაფრინავს. ყველაზე ახლოს თელავია — 30 წუთი ჰაერით, ყველაზე შორს ბათუმი — საათი და თხუთმეტი წუთი.

ოპერატორი ფრენის დროს მთლიანად აქვეყნებს — თბილისის ბაზიდან ადგილამდე და უკან, რადგან ბორტის მთელი გზა ანაზღაურდება. ცხრილში ის შუაზეა გაყოფილი.

მხოლოდ იმისთვის, რომ უფრო სწრაფად ჩავიდნენ, ვერტმფრენს იშვიათად უკვეთავენ. თელავამდე ისედაც ორ საათში ჩადიან. ბათუმსა და ამბროლაურში ნატახტარიდან რეგულარული თვითმფრინავები დაფრინავს, ბილეთი 125 და 50 ლარი ღირს. ვერტმფრენს აზრი აქვს იქ, სადაც გზა არ არის ან დაკეტილია. თუშეთში ასფალტი საერთოდ არ არის, აბანოს უღელტეხილს კი მაისში ხსნიან და ოქტომბერში კეტავენ. 2026 წლის ზაფხულში გახსნა ჩაიშალა და რეგიონი ივნისშიც მოწყვეტილი რჩებოდა.

ხედი აბანოს უღელტეხილიდან. ფოტო: Moahim, CC BY-SA 4.0

ფასის საკითხი: ბორტი, პილოტი და საფრენი საათები

ვერტმფრენს საქართველოში მხოლოდ ეკიპაჟთან ერთად იღებენ, პილოტი ფასში შედის. საჭესთან თავად დაჯდომა არ შეიძლება. ამისთვის საჭიროა პილოტის ლიცენზია და კონკრეტული ტიპის ვერტმფრენზე დაშვება, შეთავაზება „იქირავეთ ბორტი და თავად იფრინეთ" კი აქ არ არსებობს. თავად ლიცენზიის აღება შესაძლებელია: კერძო პილოტებს თბილისის საფრენოსნო სკოლებში ამზადებენ.

იხდიან არა ადგილზე, არამედ მთელ ბორტზე, ფასს კი ექსპლუატანტი აქვეყნებს და არა შუამავალი. აი, Aero Expedition-ის მოქმედი ფასები — ერთ-ერთი იმ ორი კომპანიისა, რომლებიც მგზავრებს გადაჰყავს:

ფასს ემატება სააეროპორტო მოსაკრებლები. ანაზღაურდება მთელი დრო თბილისის ბაზიდან და უკან, ადგილზე კი ვერტმფრენი პილოტთან ერთად ორ საათამდე უფასოდ ელოდება — შემდეგ საათობრივი ტარიფი ირთვება.

ფრენის საათი საქართველოში დაახლოებით ერთნაირად ღირს: დაახლოებით 1800 დოლარი ერთძრავიან ვერტმფრენზე და დაახლოებით 2300 ორძრავიანზე. ჩვენს ავტოპარკში ორი Airbus H125-ია, მათ 2000 დოლარიდან იღებენ საფრენ საათზე — პილოტი და დაზღვევა ფასში შედის, მარშრუტს კონსიერჟი კრებს.

შედარებისთვის: თვითმფრინავი ნატახტარიდან ამბროლაურში 50 ლარი ღირს ერთ ადამიანზე, ბათუმში — 125 ლარი. სხვაობა მხოლოდ თანხაში არ არის. თვითმფრინავზე ერთ ადგილს ყიდულობენ და განრიგით მიფრინავენ. ვერტმფრენს მთლიანად იხდიან, სამაგიეროდ მარშრუტსა და დროს შემკვეთი ირჩევს.

სად შეუძლია ვერტმფრენს დაჯდომა

ყაზბეგამდე ჩაფრენა საქმის ნახევარია: აეროდრომი არც იქ არის და არც ომალოში, სადაც ყველაზე ხშირად დაფრინავენ. სერტიფიცირებული სამოქალაქო აეროდრომი საქართველოში სულ ექვსია — თბილისი, ბათუმი, ქუთაისი, მესტია, ამბროლაური და ნატახტარი, — თელავის აეროდრომს კი სერტიფიკატი არ აქვს და პილოტებისთვის შეტყობინებით 2026 წლის 4 ნოემბრამდე დახურულია. გამოდის, რომ ზემოთ მოცემული ცხრილის უმეტეს ადგილას ფორმალურად დასაჯდომი არსად არის.

ეს არ ნიშნავს, რომ იქ ჩაფრენა შეუძლებელია. ფრენის წესები უშვებს აფრენასა და დაჯდომას სერტიფიცირებული აეროდრომებისა და ვერტოდრომების გარეთ სამი პირობით: არის ტერიტორიის მფლობელის თანხმობა ასეთ გამოყენებაზე, მოედანი პერიმეტრზე დაცულია ადამიანებისა და მოძრავი საგნებისგან და უსაფრთხოა აფრენა-დაჯდომისთვის. სამოქალაქო ავიაციის სააგენტოს ცალკე ნებართვა ერთჯერად დაჯდომაზე საჭირო არ არის.

მოედნის რეგისტრაცია სხვა შემთხვევებშია საჭირო: თუ იქიდან რეგულარული რეისები სრულდება წინასწარ დადგენილი მარშრუტებით, თუ იქ ტექნიკა ბაზირდება და მომსახურდება ან თუ ფრენები ერთ თვეზე დიდხანს იგეგმება. რეგისტრაცია 120 კალენდარულ დღემდე გრძელდება, საჭიროებს გეოდეზისტის კოორდინატებსა და მუნიციპალიტეტის წერილობით თანხმობას და ხუთი წლით გაიცემა.

დაჯდომა ყაზბეგში სასტუმროსთან მოედანზე ან კახეთში ვენახის გვერდით მინდორზე — ეს მიწის მფლობელთან შეთანხმებისა და მეთაურის შეფასების საკითხია და არა უწყებასთან თვეობით მიმოწერის.

ზემო ომალო თუშეთში — აეროდრომი აქ არ არის. ფოტო: Moahim, CC BY-SA 4.0

რა გავითვალისწინოთ ფრენის დაგეგმვისას

ვერტმფრენს არ იძახებენ ისე, როგორც მანქანას: ფრენა წინასწარ იგეგმება, და რეისების ნაწილი გაფრენამდე უქმდება. შეზღუდვა ხუთია, და თითქმის არც ერთი მათგანი გადამზიდავზე არ არის დამოკიდებული.

პირველი — დღის სინათლე. პილოტი ვერტმფრენს მიწასა და ჰორიზონტზე ორიენტირებით მართავს და არა მხოლოდ ხელსაწყოებით, ამიტომ მას სჭირდება დაინახოს, რა არის ქვემოთ. თუ ერთძრავიან ბორტს ძრავა გაუთიშდა, დაჯდომა დაუყოვნებლივ და იქ მოუწევს, სადაც გამოვა, — ღამით კი შესაფერისი მოედნის დანახვა შეუძლებელია. ამიტომ ასეთ ვერტმფრენებს, მათ შორის H125-სა და Alouette III-ს, მზის ჩასვლიდან ამოსვლამდე ფრენა ეკრძალებათ, და ბოლო რეისი მზის ჩასვლაზე სრულდება.

მეორე — ამინდი. ფრენა შეიძლება სამიდან ხუთ კილომეტრამდე ხილვადობისას, ზუსტი მაჩვენებელი სიმაღლესა და ფრენის რაიონზეა დამოკიდებული. ღრუბლები აეროდრომის ზონაში აფრენისა და დაჯდომისას მიწიდან 450 მეტრზე დაბლა არ უნდა იყოს. მთაში ემატება თავისი მოთხოვნა: მარშრუტს ატარებენ რვა კილომეტრის რადიუსში ყველაზე მაღალ დაბრკოლებაზე მინიმუმ 600 მეტრით მაღლა. დაბალი ღრუბლიანობა მთაში რეისს აუქმებს, და ეს გადამზიდავის გადაზღვევა კი არა, წესების ნორმაა.

მესამე — ფრენის გეგმა. მას გაფრენამდე არაუგვიანეს 30 წუთისა წარადგენენ: კონტროლირებად სივრცეში ეს სავალდებულოა. გამონაკლისი ერთია: თუ რეისი მთლიანად არაკონტროლირებად სივრცეში, 400 ფუტზე — დაახლოებით 120 მეტრზე — არა უმაღლეს გადის, გეგმა არ არის საჭირო. ამ შემთხვევაში მარშრუტი, ვერტმფრენის ტიპი და მეთაურის საკონტაქტო ინფორმაცია დისპეტჩერებს ნებისმიერი ფორმით, თუნდაც სატელეფონო ზარით, გადაეცემა (ფრენის წესები საქართველოს საჰაერო სივრცეში).

მეოთხე შეზღუდვა სეზონურია და კახეთს ეხება. ვენახებს აქ სეტყვისგან რაკეტებით იცავენ: ღრუბელში რეაგენტს ისვრიან, რომ სეტყვამ გაზრდა ვერ მოასწროს. სროლა მიწიდან და დიდ სიმაღლეზე ხდება, ამიტომ გაშვების რაიონებზე ცალკე ზონებია გამოყოფილი და ფრენები იქ იზღუდება.

ასეთი ზონა ცხრაა, ყველა მათგანი საქართველოს აერონავიგაციულ კრებულში Kakheti Zone-ად არის აღნიშნული: მიწიდან 310-ე ეშელონამდე, ანუ დაახლოებით ცხრა კილომეტრამდე, აპრილიდან ოქტომბრის ბოლომდე. ზონები მოიცავს რუსეთისა და აზერბაიჯანის საზღვრის გასწვრივ ზოლსაც, სადაც თუშეთი ხვდება. მუდმივი აკრძალვა იქ არ არის — რეისი კონკრეტულ საათებში იზღუდება, როცა გაშვებები მიმდინარეობს, და ამის შესახებ წინასწარ აფრთხილებენ.

მეხუთე — ცის მონაკვეთები, სადაც არ უშვებენ. ქვეყანაში ერთი ადგილია ფრენისთვის სრულიად დახურული: ეს არის ორი საზღვაო მილის რადიუსის წრე სუფსის ნავთობტერმინალზე. კიდევ ორმოცზე მეტ ზონას ყოველთვის კი არა, გარემოებების მიხედვით კეტავენ. მათი ძირითადი ნაწილი თავდაცვის სამინისტროს სასროლი რაიონებია, რომლებიც სომხეთისა და აზერბაიჯანის საზღვრის გასწვრივ გადაჭიმულა. აფხაზეთსა და ცხინვალის რეგიონზე ფრენა სხვა მიზეზით არ შეიძლება: ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ კანონით მათზე არსებული საჰაერო სივრცეც ოკუპირებულად ითვლება, და საერთაშორისო მიმოსვლა იქ დახურულია.

საზღვართან ახლოს შიდა ფრენის შესახებ სასაზღვრო პოლიციის გაფრთხილებას კანონი არ ითხოვს. თავდაცვის სამინისტროსთან შეთანხმება და შსს-ს ინფორმირება საჭიროა მხოლოდ სახელმწიფო საზღვრის საჰაერო დერეფნის გარეთ გადაკვეთისას.

ხშირი კითხვები

შეიძლება თუ არა ვერტმფრენით პირდაპირ ყაზბეგში სასტუმროსთან ჩაფრენა? დიახ, თუ ტერიტორიის მფლობელი თანახმაა, მოედანი პერიმეტრზე დაცულია და მეთაურმა უსაფრთხოდ ცნო. საავიაციო ხელისუფლების ცალკე ნებართვა ერთჯერად დაჯდომაზე საჭირო არ არის.

საჭიროა თუ არა საშვი სასაზღვრო რაიონებში? არა. სასაზღვრო ზონაში შესვლისთვის პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტი საკმარისია.

შეიძლება თუ არა საღამოს ან ღამით ფრენა? ერთძრავიან ვერტმფრენზე — არა: მზის ჩასვლიდან ამოსვლამდე ფრენა ასეთ ბორტებს ეკრძალებათ. დაბრუნება დღის სინათლეზე უნდა დაიგეგმოს.

რა ხდება, თუ ამინდი გაფუჭდა? რეისი გადაიდება. პილოტი ვერტმფრენს მიწასა და ჰორიზონტზე ორიენტირებით მართავს, ამიტომ დაბალი ღრუბლიანობა მთაში ფრენას შეუძლებელს ხდის მხარეთა სურვილის მიუხედავად.

რამდენი ადამიანი ეტევა ვერტმფრენში? Airbus H125-ში, აქ ყველაზე გავრცელებულ ვერტმფრენში, — ხუთი მგზავრი პლუს პილოტი. Agusta A109-ში — ექვს მგზავრამდე, მაგრამ ორკაციანი ეკიპაჟით.

გამოვა თუ არა ფრენა უფრო იაფი, თუ მგზავრი ნაკლებია? არა. ანაზღაურდება მთელი ბორტი და არა ადგილი, ამიტომ ფასი ერთნაირია ერთი მგზავრისთვისაც და ხუთისთვისაც.

შეიძლება თუ არა თუშეთში ჩაფრენა ზამთარში? ტექნიკურად დიახ, შესაფერისი ამინდის დროს, — და ეს ერთადერთი გზაა, როცა აბანოს უღელტეხილი დაკეტილია. რეგულარული და სუბსიდირებული რეისები ტურისტებისთვის იქ არ არსებობს.

რამდენ ხანს ელოდება ვერტმფრენი ადგილზე? ოპერატორის პირობებით — ორ საათამდე უფასოდ, შემდეგ დროს საათობრივი ტარიფით ითვლიან.

---

ვერტმფრენი გამართლებულია იქ, სადაც გზა არ არის ან დაკეტილია. დანარჩენ შემთხვევებში იგივე მოგზაურობა მანქანით რამდენჯერმე იაფი ჯდება.

ჯიპს ავტოპარკიდან მოგიყვანენ თბილისში დაახლოებით ნახევარ საათში. მთის გზებისთვის მას მძღოლის დამატება შეიძლება. მისწერეთ AutoHub-ის კონსიერჟს WhatsApp-ში ან Telegram-ში ნომერზე +995 557 437 034, ან მიწერეთ concierge@autohub.ge.

ყდაზე — გზა ომალოსკენ თუშეთში. ფოტო: Moahim, CC BY-SA 4.0.